{"id":270,"date":"2020-04-28T22:11:27","date_gmt":"2020-04-28T19:11:27","guid":{"rendered":"http:\/\/issurekliligiyonetimi.com\/?p=270"},"modified":"2020-04-28T22:22:26","modified_gmt":"2020-04-28T19:22:26","slug":"pandemi-yazilari-i-pandemilerin-toplumsal-etkileri-kultur-ve-temel-ihtiyaclarin-rolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/issurekliligiyonetimi.com\/index.php\/2020\/04\/28\/pandemi-yazilari-i-pandemilerin-toplumsal-etkileri-kultur-ve-temel-ihtiyaclarin-rolu\/","title":{"rendered":"Pandemi Yaz\u0131lar\u0131 I: Pandemilerin Toplumsal Etkileri: K\u00fclt\u00fcr ve Temel \u0130htiya\u00e7lar\u0131n Rol\u00fc"},"content":{"rendered":"\n

S\u0131ra D\u0131\u015f\u0131 Olaylar\u0131n \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Gelece\u011fi \u00dczerindeki Etkileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Belki de benim jenerasyonumdakilerin hat\u0131rlayabilece\u011fi \u201ck\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte etki yaratabilecek\u201d en s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 olay (daha hat\u0131rlanabilecek bir\u00e7ok olay\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda), 1991\u2019de ya\u015fanan Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir film senaryosu d\u0131\u015f\u0131nda sava\u015f\u0131 ilk defa televizyondan \u201cnaklen\u201d seyrettik. Bu bir sava\u015ft\u0131 ve en son hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sosyal, politik ve ekonomik anlamda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir\u00e7ok etki yaratm\u0131\u015ft\u0131. O tarihte internetin ve sosyal medyan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, TV yay\u0131nlar\u0131n\u0131n bu kadar \u00e7e\u015fitlenmedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, b\u00f6lgede ya\u015fananlar\u0131n TV ekran\u0131nda \u201cilk defa canl\u0131 olarak\u201d kar\u015f\u0131m\u0131za gelmesi bizleri \u015foke etmi\u015fti. G\u00fcnlerce TV kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6lgede ya\u015fan\u0131lan dram\u0131 g\u00f6rmek hepimizi \u00fczm\u00fc\u015f ve korkutmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durum, benim jenerasyonun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ilk sava\u015f deneyimiydi. Merak edilen ise bu olay\u0131n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 ba\u015flat\u0131p ba\u015flatmayaca\u011f\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bence bu jenerasyonun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc en b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f etkili olaylardan ikincisini ise \u015fu andaki Pandemi Krizi ile ya\u015f\u0131yoruz. Bu sefer fark\u0131m\u0131z, sadece seyirci de\u011fil, ayn\u0131 zamanda akt\u00f6r olarak da olay\u0131n i\u00e7inde yer al\u0131yor olmam\u0131z. \u0130leti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve g\u00fcc\u00fc ile d\u00fcnyada olan biteni anl\u0131k olarak takip edebiliyor, canl\u0131 rakamlara ula\u015fabiliyoruz. Bug\u00fcn ise merak edilen; bu durumun ne kadar devam edece\u011fi, seyrinin nas\u0131l olaca\u011f\u0131, ard\u0131nda nas\u0131l bir hasar b\u0131rakaca\u011f\u0131, ne zaman ve hangi oranda eski duruma d\u00f6n\u00fclebilece\u011fi ve sonras\u0131nda nas\u0131l bir yeni d\u00fcnya d\u00fczeni olaca\u011f\u0131. Bu sorular\u0131n cevab\u0131 sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki geli\u015fmelere, izlenen do\u011fru politikalara ve tabii ki en \u00f6nemli akt\u00f6r olan bizlere ba\u011fl\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00f6nemde ve sonras\u0131nda t\u0131p, siyaset, ekonomi, teknoloji ve toplum bilimlerine \u00e7ok i\u015f d\u00fc\u015fecek. Belki de bu bilim dallar\u0131, eskisinden daha \u00e7ok birlikte \u00e7al\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi yapma olana\u011f\u0131 bulacaklar.<\/p>\n\n\n\n

Olaylardan \u00d6\u011frenmek ve Risk Envanterini G\u00fcncellemek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok geriye gitmeden 20. Y\u00fczy\u0131lla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131rsak, bu y\u00fczy\u0131lda hat\u0131rlanan en b\u00fcy\u00fck olaylar\u0131, ekonomik krizleri ve do\u011fal afetleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131rsak, ya\u015fanan iki b\u00fcy\u00fck d\u00fcnya sava\u015f\u0131 ve o sava\u015flarda ya\u015fanan can kay\u0131plar\u0131, ekonomik kay\u0131plar ve d\u00fcnya d\u00fczeninde ya\u015fanan sosyal ve politik de\u011fi\u015fimlerle \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcn. Sava\u015flar sonras\u0131nda d\u00fcnya d\u00fczeninde ve s\u0131n\u0131rlarda b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler meydana geldi. K\u0131saca, d\u00fcnya, sonras\u0131nda ayn\u0131 d\u00fcnya olmad\u0131. Bu k\u00fcresel bir etkiydi.<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015flar\u0131n y\u0131k\u0131mlar\u0131, ac\u0131lar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 toplumsal a\u00e7\u0131dan oluk\u00e7a etkilidir. Do\u011fal afetler de bir o kadar etkilidir. Do\u011fal afet deyince, y\u0131k\u0131c\u0131 etkisi olduk\u00e7a y\u00fcksek olan 7 ve \u00fczerindeki depremleri ve yer yer onlara e\u015flik eden yang\u0131n, toprak kaymas\u0131 ve tsunami gibi etkileri d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ya da iklim de\u011fi\u015fiklikleri sonucu, a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flarla birlikte olu\u015fan seller ve ta\u015fk\u0131nlar. Bunlar\u0131n da yak\u0131n zamanda geni\u015f \u00e7apl\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda salg\u0131nlar konusunda da tecr\u00fcbelerimiz vard\u0131. Kara Veba\u2019dan ba\u015flayan, \u0130spanyol Gribi ile devam eden ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze en yak\u0131n SARS, MERS, Ebola, Ku\u015f Gribi, Domuz Gribi gibi bir\u00e7ok salg\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131k. Sadece \u0130spanyol Gribinde birinci ve ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda \u00f6lenlerin toplam\u0131ndan \u00e7ok daha fazla can kayb\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015f ve ekonomik anlamda b\u00fcy\u00fck etkiler meydana gelmi\u015ftir. Ufak bir \u00f6rnek olarak, 30 y\u0131l \u00f6nce 125 \u00fclkede endemik bir hastal\u0131k olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ve 350.000 vaka yaratan \u201cPolio\u201dda (Poliomyelitis – \u00c7ocuk Felci), k\u00fcresel anlamda 20 milyar dolarl\u0131k bir harcama ile vaka say\u0131s\u0131 %99,9 azalm\u0131\u015f ve bu hastal\u0131k sadece Afganistan, Pakistan ve Nijerya\u2019da bir endemik hastal\u0131k olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r (2). Ancak bu sefer de haz\u0131rl\u0131klar\u0131m\u0131z eksik kald\u0131, ya da bu kadar b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn olabilece\u011fini tahmin edemedik.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkelerin Sa\u011fl\u0131k Sisteminin \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc: K\u00fcresel \u0130\u015fbirli\u011fi ve Dayan\u0131\u015fman\u0131n \u00d6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya Ekonomik Forumu (WEF) 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan WEF Global Risks Report\u2019ta<\/a>, pandemileri 2007 ve 2008 y\u0131l\u0131nda k\u00fcresel riskler aras\u0131nda etki a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00f6rt ve be\u015finci s\u0131raya yerle\u015ftirmi\u015ftir. 2015 y\u0131l\u0131nda \u201cbula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u201d olarak ikinci s\u0131raya yerle\u015fmi\u015f ancak daha sonra listenin ilk be\u015f s\u0131ras\u0131nda yer alamam\u0131\u015ft\u0131r (2). \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finden kaynaklanan s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131 ile sivrisinekler yoluyla bula\u015fan salg\u0131n hastal\u0131klar ise g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok \u00fclkeyi etkilemeye devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Global Health Security Index (GHS Index),<\/a> \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k g\u00fcvenli\u011fi kapasitelerini de\u011ferlendiren kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmad\u0131r. 2019 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ve 195 \u00fclkeyi kapsayan son ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, \u201chi\u00e7bir \u00fclkenin epidemilere veya pandemilere kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131\u201d ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. D\u00fcnya genelinde GHS Index puan\u0131n\u0131n ortalama 100 \u00fczerinden 40,2 oldu\u011fu; en geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin ortalamas\u0131n\u0131n bile 51,9 oldu\u011fu ortaya konmu\u015f. Raporda sunulan 33 \u00f6neriden ilki \u201c2021 y\u0131l\u0131na kadar biyolojik tehditlere kar\u015f\u0131 BM Genel Sekreterli\u011finin devlet ba\u015fkanlar\u0131 d\u00fczeyinde kat\u0131l\u0131mla yapaca\u011f\u0131 ve finansman ve acil durum planlamalar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 bir zirvenin d\u00fczenlenmesi\u201dydi (3). Maalesef COVID 19 pandemisi ondan \u00f6nce geldi.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum asl\u0131nda, b\u00f6yle bir pandemiyle k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ba\u015f etme stratejisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bize g\u00f6sterdi. B\u00fcy\u00fck ekonomilerin bile bu konuda yeterli kaynak (finansal ve insan kayna\u011f\u0131) ay\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 ve gelecek i\u00e7in de bir yat\u0131r\u0131mda bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Son ya\u015fanan olaylar, bu \u00fclkelerdeki sa\u011fl\u0131k sisteminin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de g\u00f6stermekte. Kald\u0131 ki pandemiler sadece tek bir \u00fclkenin ortaya koyaca\u011f\u0131 \u00e7aba ve politikalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalamaz. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda bula\u015f\u0131c\u0131l\u0131k da k\u00fcresel bir sorundur ve uluslar\u00fcst\u00fc politikalar\u0131, i\u015fbirli\u011fini, dayan\u0131\u015fmay\u0131 ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Acil Durumlarda Karar Almak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 haftada bireylerin ve h\u00fck\u00fcmetlerin alaca\u011f\u0131 kararlar sadece sa\u011fl\u0131k sistemini de\u011fil; ekonomik, politik, sosyolojik, k\u00fclt\u00fcrel ve ya\u015fam bi\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan gelece\u011fimizi \u015fekillendirecek. Hijyen kurallar\u0131na uymak, evde kalmak ve herkesin kendi karantinas\u0131n\u0131 olu\u015fturmak, bireysel olarak bula\u015fmay\u0131 engellemenin tek \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu konuda g\u00f6sterilecek \u00f6zen ve disiplin, kesinlikle gelece\u011fimizi etkileyecek ve bundan sonraki gelecek b\u00fcy\u00fck ihtimalle \u00f6nceki ile ayn\u0131 olmayacak.<\/p>\n\n\n\n

Acil durumlar karar alma s\u00fcre\u00e7lerini de\u011fi\u015ftirmektedir. Normal zamanlarda \u00fczerinde uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek al\u0131nan kararlar, acil durumlarda bir gereklilik ve aciliyet olu\u015ftu\u011fundan h\u0131zl\u0131ca ve sonraki etkileri pek detayl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye f\u0131rsat olmadan al\u0131nabilmektedir. Bu durum hem bireylerin hem de kurumlar\u0131n karar alma s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7in ge\u00e7erli. Her\u015fey bittikten sonra \u201cyeni normal\u201dde ya\u015famaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bizleri nelerin bekleyece\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekmekte. Bu tarz durumlarda hi\u00e7bir \u015fey yapmama karar\u0131n\u0131n getirece\u011fi risk daha fazla oldu\u011fundan, hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f, hatta daha \u00f6nce hi\u00e7 denenmemi\u015f bir\u00e7ok \u015fey hayat\u0131m\u0131za girebilir. Normal zamanlarda yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z (tuvalet ka\u011f\u0131d\u0131 stoklamak gibi), akl\u0131m\u0131zdan ge\u00e7irmedi\u011fimiz konular (bankac\u0131lar\u0131n evden \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, t\u00fcm e\u011fitimin uzaktan verilmesi gibi) hakk\u0131nda acil durum zamanlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp h\u0131zl\u0131ca aksiyon almaktay\u0131z. Ancak bu kararlar\u0131n uzun vadeli sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirmemiz gerekmekte.<\/p>\n\n\n\n

Bireysel ve Toplumsal Tepkileri De\u011ferlendirmek: K\u00fclt\u00fcrel ve Temel \u0130htiya\u00e7lar\u0131n Rol\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bireysel hijyenin sa\u011flanmas\u0131, ellerin s\u0131k\u00e7a y\u0131kanmas\u0131, evde oturarak ve sosyal mesafeyi koruyarak bula\u015fman\u0131n \u00f6nlenmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 COVID 19 i\u00e7in \u015fimdilik bildi\u011fimiz en etkili y\u00f6ntemler. Ama bir de bu t\u00fcr Pandemilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 sosyal ve psikolojik etkiler bulunmakta (4).<\/p>\n\n\n\n

Bu hafta (20 Nisan 2020 haftas\u0131), okullar\u0131n kapat\u0131larak uzaktan e\u011fitime ge\u00e7ilmesinin ve i\u015f yerlerinin evden \u00e7al\u0131\u015fma sistemine ge\u00e7erek insanlar\u0131n evden hayata kat\u0131lmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131nc\u0131 haftas\u0131. \u00d6nceleri evde oturmak, insanlara uzun zamand\u0131r evde yapmay\u0131 hayal ettikleri \u015feyleri yapma f\u0131rsat\u0131 verse de, s\u00fcre uzay\u0131p belirsizlik artt\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kan tablo biraz \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc olabilmekte. \u00c7in\u2019den gelen baz\u0131 haberler, bu kadar uzun s\u00fcre evde birlikte ya\u015fayan ailelerde bo\u015fanma oranlar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermekte. Bug\u00fcn i\u015fyeri kapal\u0131 oldu\u011fundan i\u015fe gidemeyen bir\u00e7ok \u00fcst d\u00fczey y\u00f6netici, profesyonel olarak i\u015flerini evden yaparken, ayn\u0131 zamanda kendilerini daha \u00f6nce hi\u00e7 al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131klar\u0131 ev i\u015flerini (temizlik, yemek yapmak gibi) yaparken bulmakta. Bu da aile i\u00e7inde farkl\u0131 bir d\u00fczenin kurulmas\u0131 ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yeniden yap\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmekte.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fin d\u0131\u015f\u0131nda hobilerimiz, evde kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerde psikolojik olarak kurtar\u0131c\u0131 olarak imdada yeti\u015fmekte. Ya da, uzun s\u00fcredir zamans\u0131zl\u0131ktan dolay\u0131 \u00f6\u011frenmeyi istedi\u011fimiz \u015feyleri online \u00f6\u011frenme f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalam\u0131\u015f olmak, baz\u0131lar\u0131n\u0131 deneme \u015fans\u0131n\u0131 elde etmek (yemek yapmak olduk\u00e7a pop\u00fcler); uzun zamand\u0131r okuyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitaplar\u0131 okumak, belgeselleri seyretmek g\u00fcndelik rutinin bir par\u00e7as\u0131 haline gelmeye ba\u015flad\u0131. Evde oturman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 hareketsizlik de \u00f6nemli sorunlardan biri. Bunu da d\u00fczenli daire i\u00e7i y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler, apartman merdivenlerinin inilip \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131, k\u0131sa bah\u00e7e turlar\u0131, bireysel egzersizler veya arkada\u015flarla online birlikte yap\u0131lan egzersizlerle yenmeyi ba\u015fard\u0131k. Dolay\u0131s\u0131yla ruhsal ve bedensel olarak diren\u00e7lili\u011fi art\u0131rmak konusunda yarat\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri \u00fcretmi\u015f durumday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Evde uzun s\u00fcre birlikte kapal\u0131 olarak kalma ve dola\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 duygusu insanlarda \u00e7o\u011fu zaman psikolojik etkilerin yan\u0131nda sosyal etkiler de yaratmakta. Hele bizim gibi s\u0131cak kanl\u0131, birlikte ya\u015famay\u0131 ve payla\u015fmay\u0131 seven k\u00fclt\u00fcrlerde durum daha da vahim olabilmekte. K\u00fclt\u00fcrel olarak biraraya gelerek yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fleri unutmak (veya ertelemek) bizim gibi s\u0131cak k\u00fclt\u00fcrler i\u00e7in kolay olmayacak. Tokala\u015fmak, sar\u0131lmak, bir kahve i\u00e7erek sohbet etmek, dostlarla birlikte yemek yemek, ma\u00e7a gitmek ve daha niceleri. Yani sosyalle\u015fme ihtiyac\u0131ndan do\u011fal en temel al\u0131\u015fkanl\u0131klar.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fclt\u00fcr her toplumun kendine has ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imi oldu\u011funa g\u00f6re, asl\u0131nda toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l giderdi\u011fimizi de ortaya koyar. Her toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden kaynaklanan ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Birbirleri ile s\u0131k\u0131 temasta bulunmay\u0131, sosyalle\u015fmeyi seven ve hayat\u0131 \u201cbize bir \u015fey olmaz\u201d bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fck bir risk alg\u0131s\u0131 ile de\u011ferlendirerek salg\u0131nlarda uyulmas\u0131 gerekli sa\u011fl\u0131k kurallar\u0131n\u0131 ve kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek de \u00f6nemsemeyen s\u0131cak kanl\u0131 toplumlarda salg\u0131n\u0131n yay\u0131lma h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131 s\u00f6z konudur. Salg\u0131nda \u00f6nemli olan bula\u015fma h\u0131z\u0131n\u0131 kontrol edebilmektir. Bu a\u00e7\u0131dan al\u0131nan tedbirlere uyulmas\u0131 bula\u015fma riskini azaltma konusunda b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

En K\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fc D\u00fc\u015f\u00fcnmek, Tedbiri B\u0131rakmamak ve Gelece\u011fe Umutla Bakmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Peki ya bu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnler iyi g\u00fcnlerimiz ise\u2026 Yani her\u015feyin elektri\u011fe ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, elektri\u011fimizin oldu\u011fu (internet, ileti\u015fim ve \u0131s\u0131tma-so\u011futma sistemlerinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131), do\u011falgaz\u0131n kesilmedi\u011fi (\u0131s\u0131nma a\u00e7\u0131s\u0131ndan) ve suyumuzun akt\u0131\u011f\u0131 (bireysel hijyeni sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan ki\u015fi ba\u015f\u0131 su t\u00fcketimi ciddi \u015fekilde artt\u0131) bir ya\u015famdan bahsediyorum. Bunlar modern toplum i\u00e7in g\u00fcndelik hayat\u0131n olmazsa olmaz altyap\u0131 bile\u015fenleri. Daha \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, en basitinden \u0130stanbul gibi bir metropolde suyun azald\u0131\u011f\u0131\/kesildi\u011fi senaryodan yola \u00e7\u0131karsak (k\u00fcresel \u0131s\u0131nma sonucu olu\u015fan mevsimsel etkiler nedeniyle \u0130stanbul bunu s\u0131k\u00e7a ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r) bireysel hijyen \u00f6nemli bir s\u0131k\u0131nt\u0131 yaratacakt\u0131r. Sadece evleri de\u011fil, hastaneleri de d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011falgaz\u0131n azalmas\u0131 veya kesilmesi ise olmayacak bir durum de\u011fil. Do\u011falgaz \u00fcretiminde d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fumuz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, do\u011falgaz\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fclkelerle aram\u0131zda ya\u015fanabilecek politik bir kriz sonucu do\u011falgazda kesintilerin olmas\u0131 muhtemel. Havalar\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131yla birlikte bu nispeten daha az \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak elektrik \u00fcreten santrallerimizin de b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri do\u011falgaz kombine \u00e7evrim santralleri (2020 itibariyle T\u00fcrkiye\u2019de kurulu g\u00fcc\u00fcn yakla\u015f\u0131k %27\u2019si ile ikinci s\u0131rada<\/a>) oldu\u011funu da unutmamak gerekir. Havalar\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131yla birlikte, s\u0131cak g\u00fcnlerde evlerde durman\u0131n verece\u011fi rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve klima ihtiyac\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekecek.<\/p>\n\n\n\n

Yine havalar\u0131n \u0131s\u0131nmas\u0131yla birlikte bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan sivrisineklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve yarataca\u011f\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k etkisi ise COVID 19 i\u00e7in hen\u00fcz net bi\u00e7imde kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olsa da insan\u0131 \u00fcrk\u00fctmekte. Bunlar olabilecek en k\u00f6t\u00fc senaryolar. Ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olsa da \u00f6nemli olan soru, bunlara ne kadar haz\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fumuz. Dolay\u0131s\u0131yla hen\u00fcz en k\u00f6t\u00fc senaryoyu ya\u015famad\u0131k. Umar\u0131m ya\u015famay\u0131z da.<\/p>\n\n\n\n

Afet Sosyolojisi, Toplumsal Diren\u00e7lilik ve Toparlanma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Felaketlerle toplumsal de\u011fi\u015fim aras\u0131ndaki ili\u015fki afet sosyolojisi yaz\u0131n\u0131nda s\u0131kl\u0131kla i\u015flenmi\u015ftir. \u00dclkemizde meydana gelen deprem gibi do\u011fal afetler sonras\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve toplumsal diren\u00e7lili\u011fi (Resilience) de\u011ferlendiren bir\u00e7ok akademik \u00e7al\u0131\u015fma bulunmakta. Resilience (Diren\u00e7lilik); UNDRR (UN Office for Disaster Risk Reduction) taraf\u0131ndan 2005 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlenen World Conference on Disaster Reduction\u2019da olu\u015fturulan UN\/ISDR (International Strategy for Disaster Reduction) \u201cHyogo Eylem Plan\u0131\u201d sonu\u00e7 raporunda<\/a>, \u201cTehlikelere maruz kalm\u0131\u015f bir sistemin, toplulu\u011fun veya toplumun, kendi temel yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve i\u015flevlerini koruma ve onarma dahil, bir tehlikenin etkileri kar\u015f\u0131s\u0131nda zaman\u0131nda ve etkin bir \u015fekilde direnme, so\u011furma, uyum geli\u015ftirme, eski hale d\u00f6n\u00fc\u015f ve iyile\u015fme becerisi\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r (5). Burada \u00f6nemli olan bu diren\u00e7lili\u011fin y\u00fcksek tutulmas\u0131, toplumun birbirine g\u00fcvenerek etkili tedbirleri almalar\u0131 ve sab\u0131rl\u0131 olmalar\u0131d\u0131r. Kamu taraf\u0131nda ise \u00e7ok disiplinli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ile kurulan ve \u201cortak ak\u0131l\u201d olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7layan yap\u0131lar\u0131n yarataca\u011f\u0131 sinerji ile do\u011fru kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

F\u0131rt\u0131na \u015f\u00fcphesiz ge\u00e7ecektir, ancak bug\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z se\u00e7imler gelece\u011fimizi derinden etkileyecek de\u011fi\u015fimlere de yol a\u00e7abilecektir. Bug\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu durum asl\u0131nda bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yurtta\u015fl\u0131k s\u0131nav\u0131d\u0131r. \u00d6nce kendimize, sonra ba\u015fkalar\u0131na ve topluma olan sayg\u0131m\u0131z; bilimsel ger\u00e7eklere olan inanc\u0131m\u0131z, sosyal dayan\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi sayesinde bu zor \u015fartlar\u0131n da alt\u0131ndan kalkmak m\u00fcmk\u00fcn. Dolay\u0131s\u0131yla, bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u015fartlar alt\u0131nda evimizin konforunda evde ge\u00e7irdi\u011fimiz g\u00fcnlerin k\u0131ymetini bilerek evde kalmaya, hayata evden kat\u0131lmaya devam edelim.<\/p>\n\n\n\n

#EvdeKalT\u00fcrkiye<\/p>\n\n\n\n

Referanslar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(1) Yaz\u0131c\u0131, S. (2013). \u0130\u015f S\u00fcreklili\u011fi Y\u00f6netimi: Stratejik\u00a0 Bir De\u011ferlendirme, \u0130stanbul, T\u00fcrkmen Yay\u0131nevi.<\/p>\n\n\n\n

(2) World Economic Forum WEF (2020). The Global Risks Report.<\/p>\n\n\n\n

(3) GHS Index (2019). Global Health Security Index: Building Collective Action and Accountability.<\/p>\n\n\n\n

(4) Bu konuda Bknz:<\/p>\n\n\n\n